آبان ماه ۱۴۰۴ شاهد دومین هفته دیزاین تهران بودیم. بخش فشن نیز بهتازگی امسال به هفته دیزاین تهران اضافه شد. در این مقاله قصد داریم تا نگاهی چند جانبه به این رویداد داشته باشیم. اگر علاقهمند به یافتن حلقههای گمشده صنعت در دل هفته دیزاین هستید، شما را به خواندن این مقاله دعوت میکنیم.
هست و نیست هفته دیزاین تهران با نگاهی دیگر
قبل از گزارش و توضیح آنچه که در هفته دیزاین تهران رخ داد، باید ابتدا چند مفهوم کلیدی را بررسی کنیم. مفهوم دیزاین تفاوت بسیاری با مفهوم آرت یا هنر دارد. هر چند این دو در حوزههای محتوایی گاهی همپوشانی دارند. در سالهای قبل از رنسانس مردم مرز میان هنر، صنعت و دیزاین را بهخوبی درک نمیکردند. منتقدان هنری سعی داشتند تا مفهوم آرت را که در صنعت و دیزاین نیز وجود دارد، بهعنوان هویتی مستقل شناسایی کنند. از این منظر هنرهای زیبا شکل گرفت.
از نگاه منتقدان هنرهایی مانند نقاشی، مجسمه، تئاتر و سایر هنرهای دیگر، صرف زیبابودن اهمیت مییابند. اما تمایز دیزاین در حل مسئله است. دیزاین یک کیف، کفش یا خانه ابتدا باید کاربردی باشد. دیزاین باید بتواند مشکلی را حل کند. اگر محصولی صرفا زیبا باشد و کاربردی برای آن تعریف نشده باشد، دیزاین بهحساب نخواهد آمد. این تعریف را در مورد هفته دیزاین تهران نیز میتوان، بسط داد. هدف این رویداد حل چه مسئلهای بوده است؟
رویدادی برای بازاندیشی مفاهیم بینالمللی
اولین سوال مخاطب، از این رویداد شهری درباره همین موضوع است. هدف و رسالت هفته دیزاین تهران چیست؟ آقای مجید خوشبخت در مراسم خصوصی press day به پیوند دیزاینر و برندها اشاره کرد. پرستو نباتی به کاربرد رسانه و بازتاب اخبار توجه نشان داد. از طرفی شاهین فاطمی، ریاست این بخش، به تدوین هفته دیزاین تهران پرداخت. قرار بر این بوده که در این یک هفته مثلث مردم، برند و دیزاینر شکل گیرد. هدف از این رویداد نه حل مسئله بلکه تدوین سوالات است.
برگزارکنندگان این رویداد تلاش داشتند تا پارچه را نه صرفا برای پوشیدن بلکه برای نمایش در معرض دید همگان قرار دهند. لذا زیباییشناسی آثار دیزاینرها از اهمیت بالایی برخوردار بودهاست.
مشکلات صنعت فشن در ایران چیست؟ دیزاینر چگونه میتواند نقشی اساسی در بهبود این صنعت داشتهباشد؟ با توجه به صحبتهای دبیران بخش، هفته دیزاین تهران قصد دارد تا مفاهیم گذشته را بازاندیشی کند. مهمترین سوالی که برای مخاطب مطرح میشود، این است که نقش مردم شهر در این رویداد چیست؟
هفته دیزاین تهران و همان همیشگیها
در افتتاحیه خصوصی، فعالان این صنعت گرد هم آمدند تا بتوانند با کمک یکدیگر رنگوبوی تازه به هفته دیزاین تهران بدهند. بااینحال اما خبری از طراحان جوان نبود. باتوجه به صحبتهای آقای مجید خوشبخت در نشست خصوصی هفته دیزاین تهران، آثار نه بر اساس وجه صنعتی بلکه با معیارهای هنری ارزیابی شدهاند. تا به اینجا حدس میزنیم که قرار است شاهد استعدادهای نو و طرحهای متفاوت باشیم. اما در اولین روز از برگزاری نمایشگاه در گالری ماد، متوجه جریان دیگری خواهیم شد.
گالری ماد با حضور همان هنرمندان همیشگی صنعت که نامی آشنا برای مخاطب خاص دارند، به نمایش گذاشته میشود. در بین بازدیدکنندگان بیشتر از آنکه مردم واقعی شهر تهران حضور داشتهباشند، دوستان و آشنایان طراحان به چشم میخورند. بخش مجسمههای پارچهای نه آنقدر درباره هنر است و نه میتوان آنها را در دسته دیزاین جا داد. این آثار عموما برای هنرمندان هنرهای زیبا فاقد گفتمان هنری ست. اینحال اما کارهای فوقالعاده از وجه ایده و اجرا نیز دیده میشود.
در هر روز از هفته دیزاین تهران شاهد نشستهای خصوصی با حضور پژوهشگران مد هستیم که بیشتر از اتکا به فهم مخاطب، به بازتاب رسانهای آن میاندیشند. رسانه نیز در این رویداد نقش بهخصوصی ایفا میکند. اما آیا تکیه بر رسانههای مستقل صنعت فشن راه به جایی خواهد برد؟
مدیای مد در دالانهای تو در توی ارتباطات
به جرئت میتوان گفت که بزرگترین حلقه اتصال دیزاینرها و مردم، رسانه فشن است. در همه جای دنیا این مدیای مد هست که نقش میانجی را ایفا میکند. بااینحال بهنظر شخص نویسنده این مقاله، مقایسه فرهنگ وطن با هیچ کجای دنبا قابل مقایسه نیست. فشن اساسا ذاتی غربی دارد.
این به معنی آن نیست که در شرق دیده نمیشود. ملت ایران تا بوده بهجای حفظ سنتهای کهن به برساختهای فرهنگ غرب نگاه انداخته. این مسئله باعث شده تا برای مثال کشوری مانند هند، هنرهای سنتی ایرانی را ارتقا دهد و صنعت فشن خود را در سطح جهانی تثبیت کند. اما ایران در بند ظاهری زیبا به محتوای مد توجهی نداشتهباشد.
این مسئله در تئاتر ایران نیز آشکارا وجود دارد. هنر تئاتر از مردم یونان به ایران به ارث رسیده. درحالی که نمایش در ایران اصالت و معنا دارد. این الگو را در فشن نیز میتوان پیاده کرد. کلمات بیشتر از آنکه در بند بمانند، امکان بازیابی دارند. درحقیقت این کلمات نیستند که به رسانه فشن معنا میبخشند. سازماندهی مفاهیم و ارتباط آن با هویت ایرانی ما میتواند مهمتر از امر زیباییشناسانه تلقی شود.
رسانه نیز با دوگانگیهای فرهنگی ناگهان برهنه میشود. نقش رسانه نه در فریاد صدای خویش بلکه در حمایت از صدای دیگر معنا مییابد. این مسئله تفاوت بارز رسانههای خصوصی و دولتی هستند.
در پایان تمام نکات مطرح شده باید به این سوال پاسخ داد که آیا رویداد تهران دیزاین ویک با پوشش خبری گسترده از طریق رسانههای خصوصی موفق به همراهی مردم شهر شده است؟ در پاسخ به این سوال به مقدمه متن بازخواهم گشت. دیزاین در خدمت مردم و برای حل مسئله شناخته میشود. درنتیجه اهمیت حضور مردم در یک رویداد شهری که کلمه دیزاین را یدک میکشد، از امر دیگری مهمتر خواهدبود.