موزه بزرگ مصر در حاشیه دشت گسترده پیرامیدهای جیزه چشمگشوده است. جایی که زمان و تاریخ به شکل ملموس احساس میشود. موزهای که قرار است علاوهبر تقویت حافظه مصر باستان، تصویر جهانی این کشور را بازتعریف کند. همچنین نشان میدهد که چگونه میراث چندهزارساله میتواند با زبان امروز، طراحی مدرن، تکنولوژی و تصویر لوکس مواجه شود.
در مقاله پیش رو، قصد داریم از زاویههای مختلف جریان باز شدن این موزه را بررسی کنیم. از داستان شکلگیری، تا محتوای درون، معماری، افتتاحیه و جایگاه آن. این موزه صرفا یک محفظه برای آثار نیست؛ بلکه پیامی است به جهان امروز. پیامی مبنی بر این که مصر نه تنها نگهبان گذشته است بلکه بازیگری فعال در صحنه فرهنگی و اقتصادی زمانه است.
داستان موزه بزرگ مصر
ایده ساخت موزه بزرگ مصر در اوایل دهه ۱۹۹۰ مطرح شد. فضایی که امروز به عنوان نگارخانه مرکزی آثار مصر شناخته میشد، به شدت احساس تنگنا میکرد. بنابراین مسئولان مصری خواستار فضایی مدرنتر بودند. زمین انتخابشده در نزدیکی اهرام گیزا یا جیزه، نمادی از پیوند گذشته و حال بود. این موقعیت مکانی خودش پیامی داشت: میراث باستانی مصر در کنار چهره نوین فرهنگیاش.
ساخت پروژه با همکاری یک شرکت جهانی آغاز شد. شرکتی ایرلندی که طرح خود را براساس محورهای طراحی نمادین و ارجاع به فرم هرمها ارائه داد. اما مسیر پیشرو ساده نبود. بحرانهای مالی، انقلاب ۲۰۱۱ مصر، کاهش شدید گردشگری، پاندمی کرونا و تنشهای منطقهای، سبب تأخیر پیدرپی شد. این پروژه میلیارد دلاری قرار بود تا حوالی ۲۰۱۰ به پایان برسد.
اما در نهایت پس از حدود دو دهه، در سال ۲۰۲۵ به مرحله افتتاح رسید. از نظر نمادین، این موزه فرصتی است برای مصر تا تصویر خود را از طریق آثار باستانی، طراحی نمایش، معماری و تجربه بازدید، بازسازی کند. در واقع داستان این موزه بزرگ مصر بیشتر از داستان ساخت یک بنا است. این موزه مسیر تبدیل یک کشور به قصه فرهنگی نوین خودش است.
-
آنچه درون موزه بزرگ مصر است
وقتی وارد موزه میشوید، اولین چیزی که چشم را میگیرد، مجسمه عظیم رامسس دوم است. مجسمهای چند هزار ساله که از میدان مرکزی قاهره به این موزه منتقل شده است. اکنون بهعنوان نگهبان ورودی عمل میکند. این مجسمه علاوهبر نشان دادن قدرت فراعنه، نماد ارتباط میان گذشته و حال است.
یکی از مهمترین بخشها، گالری کامل توتعنخآمون است. بیش از ۵ هزار اثر از گنجینه قبر این شاهزاده به دست آمده است. موزه بزرگ مصر اولین باری است که این آثار نمایش داده میشوند. این تجمع آثار یکی از شاخصترین نقاط نمایش است. چرا که به بازدیدکننده اجازه میدهد کل ماجرا را یکجا دنبال کند. از ماسک طلایی تا تابوت گرفته تا جواهرات و وسایل زندگی روزانه فراعنه.
موزه دارای مجموعههای مفصل دیگری نیز است. سالنهایی که دروههای مختلف تاریخ مصر را پوشش میدهند. از دوره پیش از سلسهها، دوره فراعنه تا دوره رومی-مصری. بخش «قایق خورشیدی» از دیگر بخشهای دیدنی است. قایقی ۴هزار و ۵۰۰ ساله که برای سفر پس از مرگ فراعنه طراحی شده بود. نمایشهای این موزه فقط متکی به شیء نیستند. بلکه تجربهای گسترده ارائه میدهند.
-
معماری، فضای اجرایی و تکنولوژی موزه بزرگ مصر
طرح معماری موزه بزرگ مصر بر مبنای شبکهای از محورهای بصری طراحی شده است. خطوطی که آن را به سوی اهرام جیزه هدایت میکنند. سقف آن به شکل «بادبزن» یا «فن» تنظیم شده است تا ارجاعی به نماد هرمها باشد. همزمان، موقعیت ساختمان بر روی یک سکوی صاف بیابانی در حاشیه بیابان است. فضای داخلی موزه شامل پلکان عظیم است. راهرویی شش طبقه که مجسمهها و سازههای عظیم را در مسیر بازدیدکننده میچیند.
پس از بالا رفتن، بازدیدکننده با منظره پانورامیک اهرام مواجه میشود. از حیث تکنولوژی موزه دارای امکانات پیشرفتهای است. آزمایشگاههای مرمت، نگهداری و تحقیق در محدودهای فراگیر تعبیه شده است. نورپردازی طبیعی تا حد ممکن استفاده شده است. مقادیر زیادی بتن برای کنترل دما و رطوبت به کار رفته است. همچنین نمایشهای دیجیتال، واقعیت افزوده و مسیرهای تجربه تعاملی وجود دارد.
افتتاحیه موزه بزرگ مصر
افتتاحیه رسمی موزه بزرگ مصر در روز ۱ نوامبر ۲۰۲۵ برگزار شد. رویدادی باشکوه که حضور رؤسای جمهور، اعضای خاندان سلطنتی و شخصیتهای فرهنگی از کشورهای مختلف را به همراه داشت. مراسم شامل نمایش نور و موسیقی، رقص، پهباد و جلوههای بصری بود. در این مراسم، مصر تعطیلی رسمی اعلام کرد. سکهها و تمبرهای یادبودی منتشر کرد و مسیر بازدید عمومی پس از مراسم رسمی در ۴ نوامبر گشوده شد.
رسانهها گزارش دادهاند که میزان توجه بینالمللی بسیار بالا بوده است. بسیاری از کشورها برای شرکت در این رویداد فرهنگی بزرگ دعوت شده بودند. یکی از نکات قابل توجه در افتتاحیه بازدید عمومی، انتخاب روز ۴ نوامبر بود. ۴ نوامبر روز کشف مقبره توتعنخآمون توسط هوارد کارتر در سال ۱۹۲۲ است. مراسم افتتاحیه ترکیبی بود از هنر، تکنولوژی، دیپلماسی و تصویر تاریخی که نشان میدهد موزه بزرگ مصر فراتر از یک موزه است.
-
برندهای فشن در افتتاحیه موزه بزرگ مصر
در این افتتاحیه، نمایش فرش قرمز وجود داشت. مهمانان بینالمللی و عرب با لباسهایی از طراحان برجسته عربی شرکت کرده بودند. انتخاب این طراحان و پوشش بخشی از تصویرسازی عربی بود. طراحانی همچون الیصعب که لباسهایش پیوندی میان لوکس مد عربی و میراث باستانی است، حضور داشتند.
پوشش مهمانان در کنار فضای معماری موزه، ترکیبی از مدرن بودن و ریشههای تاریخی بود. لباسهایی که در افتتاحیه پوشیده شدند، به اطلاعرسانی تصویری قوی تبدیل شدند. عکسها و ویدیوها در رسانههای مد منطقهای و بینالمللی منتشر شدند. برندهای فشن نیز از این فرصت برای دیده شدن استفاده کردند. بنابراین افتتاحیه یک پلتفرم فرهنگی برای «تصویر برند» و «مد در خدمت میراث» بود.
۱. شریهان – الی صعب
شریهان بهعنوان نماد دراماتیک صحنه مصر با لباسی سفارشی از خانه مد الی صعب وارد شد. این لباس فراتر از یک پیراهن شب بود. لباس او مانند زرهای تزئینشده برای شخصیت افسانهای بود. گلدوزیها و سنگدوزیهایی روی پارچه آن قرار داشت. نورپزداری مراسم آن را به تکهتکههای طلایی و نقرهای تبدیل میکرد. خطوط و برشهای این لباس شریهان را همزمان تبدیل به «نماینده گذشته» و «ملکه عصر حاضر» کرده بود.
۲. رانیا (ملکه اردن) – دولچه گابانا
ملکه رانیا در یک اندام قرمز و در عین حال کلاسیک از دولچه گابانا دیده شد. این لباس سفارشی بود. انتخاب رنگ قرمز ارجاعی بود به پرچم مصر و نمادگرایی ملی. مدل لباس، چینهای آن و دراپهها نماینده پارچههای تاریخی مصر بودند. این لباس ترکیبی بود از تقارن سنتی و فرم مدرن. جزئیات تکمیلی استایل نیز وجود داشت. کیف و کفش سفید هماهنگشده با ست قرمز و اکسسوریهای مینیمال.
۳. سلما (دختر ملکه رانیا) – علایا
پرنسس سلما با پیرهنی مشکی از برند علایا حضور یافت. این لباس مشکی با خط تمیز، کات دقیق و لوازم جانبی طلایی ترکیب شده بود. انتخابی که هم حاکی از سن و اقتضای پروتکل سلطنتی است. اما در عین حال مدرن است. تضاد سادگی سیاه با زینت طلایی، حس یک «زبان رسمی جوان» را منتقل میکرد. یعنی احترامگذار به مناسبت اما آگاهبودن از قواعد زیبایی معاصر.
۴. مری (ملکه دانمارک) – زیمرمن
ملکه مری در یک لباس لطیف دانتل از برند زیمرمن حاضر شد. ترکیبی از بافت اروپایی کلاسیک و رنگی که حالوهوای آرامی داشت. برش لباس و انتخاب رنگ بهعنوان یک توازن بصری عمل میکرد. در میان لباسهای پرزرقوبرق فرش قرمز، او گفتوگویی آرام و باوقار برقرار کرد. این لباس نقش دیپلماتیک ظریف یک ملکه را تقویت میکرد.
اهداف موزه بزرگ مصر
همانطور که پیش از این گفتهایم، اهداف موزه بزرگ مصر فراتر از نمایش آثار است. این پروژه عظیم تلاشی است برای بازتعریف هویت فرهنگی معاصر مصر در پیوند با میراث کهن آن. در ادامه درباره اهداف اصلی و چهبسا نمادین این موزه توضیح خواهیم داد. این موزه در آینده تبدیل به مرکزی برای آموزش، پژوهش، مرمت آثار و گفتوگوی فرهنگی بین ملتها خواهد شد.
-
ارتباط موزه بزرگ مصر با مد و فشن
رابطه میان این موزه با صنعت مد را میتوان در چند لایه بررسی کرد. اول، حضور برندهای لوکس عربی در رویداد موزه، نشاندهنده جایگاه مد عربی است. مد عربی میخواهد جایگاه فرهنگیتر و جهانشمولتری را اتخاذ کند. نه صرفا مربوط به پوشاک بلکه میخواهد روایتگر تصویر مد منطقه باشد. دوم، مصر با این اقدام نشان میدهد که میخواهد در منظومه فرهنگ عربی و غربی، خود را بهعنوان نماد هویتی لوکس-تاریخی مطرح کند.
مد عربی بسیاری از نمادهای آثار درون موزه بزرگ مصر را همراه دارد. بنابراین پیوندی است میان گذشته باستانی و مد لوکس امروز. برندهایی همچون الی صعب و دیگر طراحان عربی در افتتاحیه این موزه دیده شدهاند. آنها ارجاعاتی به تاریخ مصر، طلاکاری، تزئینات و الهام از هنر مصر باستان داشتند. بهواسطه این ارجاعات میتوانند ترکیبی از هویت عربی و استاندارد جهانی در مد ارائه دهند. برندهایی که در این مراسم حضور داشتند، صرفا در حد یک عکس روی فرش قرمز نیستند.
آنها در روایت جهانی فرهنگ جهان عرب حضور دارند. علاوهبر این، تصویرسازی عربی از طریق رسانهها، عکسها و شبکههای اجتماعی انجام میشود. این تصویرسازی با این مراسم و موزه تقویت شده است. حضور لباس یک برند عربی در فضای موزه باستانی پیامی را منتقل میکند. پیامی مبنی بر این که ما به گذشته افتخار میکنیم اما مدرن هستیم. لذا در کنار بسیاری از اهداف، موزه بستری برای مد عربی است. بستری برای تصویرسازی لوکس، میراثداری و هویت ارزشی.
-
ارتباط موزه بزرگ مصر با سیاست، نمادگرایی و دیپلماسی
این موزه صرفا یک پروژه فرهنگی نیست. بلکه ابزار دیپلماسی فرهنگی و نمادگرایی است. حضور دهها هیئت رسمی از کشورهای مختلف در مراسم افتتاحیه، نشاندهنده پیامی است. مصر میخواهد با استفاده از میراث باستانی، تصویر بینالمللی خود را تقویت کند. نمادگرایی معماری، نمایش آثار و حتی زمان افتتاحیه، همه بخشی از خلق روایت «مصر بزرگ بازتعریفشده» هستند. این که موزه در مجاورت اهرام قرار داد خود یک بیانیه است.
بیانیهای که میگوید مصر نه فقط گذشته خویش را نمایش میدهد. بلکه موقعیتی فعال در عرصه جهانی امروز دارد. از طرف دیگر این پروژه میتواند نقش مهمی در بازگرداندن آثار و همکاریهای بینالمللی داشته باشد. همکاریهایی در زمینه مرمت، نمایش مشترک و گردشگری فرهنگی. موزه بزرگ مصر تبدیل شده است به نقطه تلاقی سیاست داخلی، فرهنگ عمومی، گردشگری و روابط بینالمللی.
-
اقتصاد گردشگری وابسته به موزه بزرگ مصر
یکی از محورهایی که مصر روی آن حساب کرده است، اقتصاد گردشگری است. پروژه موزه بزرگ مصر با هزینه بالغ بر ۱ میلیارد دلار و با امید افزایش درآمدهای گردشگری شکل گرفته است. در شرایطی که گردشگری بینالمللی یکی از منابع ارزی مهم برای مصر است. افتتاح این موزه نیز میتواند نقطه تحول باشد. این موزه در کنار اهرام جیزه قرار دارد. یعنی موقعیتی برای جذب بازدیدکنندگانی که به مصر میآیند.
فضای جدید، امکانات مدرنتر و نمایش گستردهتر آثار سبب میشود دوره اقامت گردشگران طولانیتر شود. هزینه بازدیدکننده نیز احتمالا افزایش مییابد. همه این مسائل به نفع کسبوکارهای هتل، رستوران و حملونقل خواهد بود. همچنین موزه امکان بازدید شبانه و نمایشهای ویژه را فراهم کرده است. با این حال چالشهایی نیز وجود دارد. چالشهایی همچون قیمت بلیط، زیرساختهای حملونقل، مسیرهای بازدید. در مجموع، موزه میتواند موتور محرکی برای اقتصاد گردشگری مصر باشد.
موزه بزرگ مصر نه صرفا یک ساختمان در کنار اهرام، بلکه نمادی از گذشته باستانی مصر است. از داستان آغاز تا تأخیرها و واقعیتهای امروز، از محتوای عظیم داخل موزه تا معماری و تکنولوژی آن. از مراسم افتتاح و حضور مد عربی تا کاربردهای دیپلماتیک و اقتصادی، همه نشان میدهند که این پروژه چندبعدی است. این موزه به جهانیان میگوید که مصر نه فقط میراثدار بلکه بازیگر فرهنگی و اقتصادی زمانه خود است. نظر خود را درباره این مطلب با ما به اشتراک بگذارید. آیا علاقهمند به بازدید از این موزه هستید؟