پارچه شناسی چیست؟

 علم پارچه شناسی همواره از مهم‌ترین مباحث تخصصی رشته فشن بوده است. طراحان پارچه به‌طور مشخص به مطالعه ویژگی‌ها و کاربرد انواع منسوجات می‌پردازند. طراحان الگو و خیاطان نیز ملزم به شناخت این مبحث هستند.

با این حال تمامی کسانی که تصمیم دارند تا لباس‌های خاص و متفاوتی بر تن کنند، باید اطلاعاتی اولیه در مورد انواع پارچه و ویژگی‌های آن داشته باشند. شناخت رفتار پارچه، شما را در خرید و انتخاب پوشاک با سایرین متمایز می‌کند. هم‌چنین می‌تواند به شما کمک کند تا به‌درستی از لباس‌های‌تان مراقبت کنید و ماندگاری آن‌ها را بالا ببرید. در این مقاله به نکات مهم پارچه شناسی به‌صورت خلاصه اشاره خواهیم کرد. اگر شما نیز در انتخاب پارچه مناسب، اطلاعات کافی ندارید ما را در این مقاله همراهی کنید.

 علم پارچه شناسی

پارچه شناسی یا علم مربوط به پارچه، عبارت است از مطالعه تخصصی درباره‌ی بافت و ترکیبات انواع پارچه که در صنعت فشن کاربرد فراوان دارند. این علم به بررسی مواد اولیه مورد استفاده در تولید پارچه‌ها و فرایندهای تولید و طراحی می‌پردازد. پارچه شناسی به‌عنوان یک زمینه بینا رشته‌ای، در تلاقی علوم مختلف مانند شیمی و مهندسی قرار دارد. به‌طور تخصصی این شاخه در رشته مهندسی نساجی تحت عنوان گرایش‌های مختلف بررسی خواهد شد. در این مقاله قصد داریم به توضیح این‌که پارچه شناسی چیست بپردازیم و انواع پارچه را بر اساس نوع الیاف و جنس هر کدام با کاربرد‌های‌شان بررسی کنیم.

پارچه چیست؟

پارچه یک منسوج است که از الیاف تشکیل شده و الیاف‌ها نیز از پلیمر ساخته شده‌اند. در حقیقت این الیاف‌ها هستند که به نخ و سپس به پارچه تبدیل می‌شوند. با این وجود در تمامی پارچه‌ها از نخ استفاده نخواهد شد. بعضی از آن‌ها مانند پارچه‌های حوزه پزشکی از الیاف ساخته می‌شوند.

بیشترین الیاف مورد استفاده در خاورمیانه و آفریقا پلی‌استر و در اروپا و آمریکا پنبه هستند. در دنیا پشم تنها یک درصد استفاده می‌شود. پارچه به روش‌های متعددی چون صنعتی و بازیافتی قابل تولید است. برخی از این روش‌ها می‌توانند بر محیط‌زیست تاثیر مخربی داشته باشند. به این خاطر روش‌های پایدار تولید و بازیافت پارچه‌های دور‌ ریز در سال‌های اخیر مورد توجه کشورهای توسعه یافته قرار گرفته است.

کاربرد پارچه

پارچه‌ها به‌طور گسترده در صنایع مختلف مانند صنعت فشن، مبلمان و صندلی، دکوراسیون داخلی و سایر صنایع مهم در دنیا به کار می‌روند. پارچه‌هایی که به‌صورت مصنوعی تولید شده و در دسترس همگان هستند ارزان قیمت‌تر بوده و دیگر منسوجات با توجه به نوع الیاف و شیوه بافت دستگاه‌های صنعتی در مصارف صنعتی استفاده می‌شوند.

• صنعت فشن

یکی از مهم‌ترین صنایع پرکاربرد، صنعت فشن است که طراحان مد هر ساله با روش‌های نوین به پارچه‌های ویژه با طرح‌های خلاقانه روی می‌آورند. پارچه شناسی برای طراحان مد الزامی است.

• صنعت کشاورزی

پارچه شناسی در تولیدات کشاورزی به‌خصوص در کشاورزی گلخانه‌ای کاربرد دارد. به‌طور مشخص منسوجات حلقوی از الیاف مصنوعی روی سطوح گیاهان کشیده می‌شود تا باعث رشد بیشتر گیاه شده و در برخی موارد از آفت جلوگیری خواهد شد.

• عمران

پارچه شناسی و مصارف پارچه در عمران و به‌خصوص در ساخت آسفالت کاربرد دارد. برای مقاوم‌سازی آسفالت پیش از قیرگونی، یک لایه پارچه با بافت حلقوی تاری زیر آسفالت قرار می‌گیرد تا به آن استحکام ببخشد.

• تجهیزات نظامی

در ساخت هواپیما و جت‌های نظامی از پارچه نانو در جهت جذب اشعه رادار استفاده می‌شود. این لایه در زیر هواپیما و جت تعبیه شده تا از شناسایی آن جلوگیری کند. هم‌چنین مصرف کامپوزیت در ساخت زیر دریایی در این سال‌ها بسیار رایج شده‌است.

• تئاتر و سینما

پارچه شناسی در صنعت سینما نیز کاربرد دارد. پرده‌های تئاتر و سینما از پارچه‌های به‌خصوصی تهیه شده که از جنس پلی‌استر هستند. پلی‌استر خاصیت ضد حریق دارد و هنگام آتش‌سوزی در خود جمع شده و هرگز شعله‌ور نمی‌شود.

 معروف ترین پارچه ها در صنعت پوشاک ایران

• پارچه پنبه ای

بیایید عنوان را با یکی از محبوب‌ترین پارچه‌های ایران، پنبه، شروع کنیم. این پارچه که به خاطر سازگاری‌اش معروف است، یک پارچه همه کاره  و کاملا طبیعی بوده که تاریخچه‌ای غنی از هزاران سال پیش دارد. این منسوج نرم، قابلیت تنفس و جذب رطوبت بالایی دارد که باعث شده در تمام فصول پوشیده شود.

در توضیح پارچه شناسی استفاده از پنبه بسیار بالاست. از پوشاک و ملحفه‌ها گرفته تا لوازم پزشکی و کاربردهای صنعتی، نام پنبه قابل شناسی است.

به طور کلی، پنبه قابل شستشو با ماشین لباسشویی است و می‌تواند دمای بالا را تحمل کند. با این حال، همیشه بهتر است دستورالعمل‌های مراقبت ویژه روی برچسب را بررسی کنید.

• پارچه کتان چیست

کتان پارچه‌ای بسیار قوی و سبک‌وزن در علم پارچه شناسی است که از گیاه کتان تهیه می‌شود. کتانی یک ماده معمولی است که برای حوله‌ها، رومیزی‌ها، دستمال‌ها و ملحفه‌ها مورد استفاده می‌گیرد، و اصطلاح “کتانی” هنوز به این اقلام خانگی اشاره دارد. اگرچه آن‌ها همیشه از پارچه کتان ساخته نمی‌شوند.

این ماده هم‌چنین برای لایه داخلی ژاکت‌ها نیز استفاده می‌شود. این پارچه فوق‌العاده جاذب و قابل تنفس است که آن را برای لباس‌های تابستانی ایده‌آل می‌کند. زیرا کیفیت سبک‌وزن آن اجازه عبور هوا را می‌دهد و دمای بدن را تعدیل می‌کند.

• الیاف پشم در پارچه

پشم گرم، انعطاف‌پذیر با بافتی غنی و پارچه‌ای آشنا در علم پارچه شناسی است که منشأ طبیعی دارد. هم‌چنین به دلیل عایق بودن و خاصیت ارتجاعی عالی آن، پارچه‌ای بسیار بادوام است که می‌تواند به طور موثر در برابر چین و چروک مقاومت کرده و شکل خود را برای مدت طولانی حفظ کند.

پشم برای لباس‌های زمستانی مانند ژاکت، روسری، پتو و کت‌‌وشلوارهای باکیفیت انتخاب محبوبی است. به طور کلی توصیه می‌شود که اقلام پشمی را با دست و با مواد شوینده ملایم بشویید. آن‌ها را صاف بگذارید تا خشک شوند تا بافت و شکل آن‌ها نیز حفظ شود.

• ابریشم چیست

ابریشم یک الیاف طبیعی در دانش پارچه شناسی شناخته شده‌است. این پارچه توسط کرم ابریشم، یک حشره، به عنوان ماده‌ای برای لانه و پیله آ‌ن‌ها تولید می‌شود. ابریشم به عنوان یک منسوج به درخشش و نرمی محبوب شده‌است. اگر پارچه‌ای را می‌خواهید که در زمستان باعث گرما و در تابستان خنک باشد، ابریشم بهترین انتخاب است. همین امر این پارچه را جادویی و گران‌قیمت کرده. ابریشم برای لباس‌های رسمی، لوازم جانبی، رخت‌خواب، اثاث یا لوازم داخلی و غیره استفاده می‌شود.

• پارچه نایلونی

نایلون یک پارچه مصنوعی در علم پارچه شناسی است که به دلیل استحکام استثنایی و تطبیق پذیری آن شناخته شده. ابتدا در دهه 1930 به عنوان جایگزینی برای ابریشم ساخته شد. از آن زمان، به دلیل دوام و مقاومت در برابر سایش، به یکی از لوازم اصلی صنعت مد تبدیل شده‌است.

نایلون به دلیل انعطاف‌پذیری بالا، خاصیت ارتجاعی عالی و توانایی مقاومت در برابر چین و چروک و انقباض شناخته شد.

به دلیل خاصیت خشک شدن سریع و مقاومت در برابر کپک معمولاً در محصولاتی مانند جوراب بافی، لباس شنا، لباس بارانی و لباس ورزشی استفاده می‌شود.

• پلی استر پارچه

پلی‌استر از الیاف مصنوعی در دانش پارچه شناسی شناخته شده. این پارچه از مواد پتروشیمی مانند زغال سنگ و نفت ساخته شده است. پارچه پلی استر با ماهیت بادوام آن مشخص می‌شود. اما قابل تنفس نیست و مایعاتی مانند عرق را به خوبی جذب نمی‌کند. ترکیبات پلی استر نیز بسیار محبوب هستند زیرا الیاف بادوام می‌توانند به پارچه دیگری استحکام دهد، در حالی که پارچه دیگر می‌تواند باعث خنکی بیشتر این پارچه شود.

• پارچه مخملی

مخمل پارچه‌ای نرم و مجلل در دانش پارچه شناسی است که با توده‌ای متراکم از الیاف یکنواخت که چرت نرمی دارند مشخص می‌شود. مخمل به دلیل ویژگی‌های الیاف پرز کوتاه، دارای ظاهری نرم، براق و منحصر‌به‌فرد است. پارچه مخملی برای لباس‌های شب و مناسبت‌های خاص محبوب خواهدبود.

این پارچه در ابتدا از ابریشم ساخته می‌شد. از پنبه، کتان، پشم، موهر و الیاف مصنوعی نیز می‌توان برای ساخت مخمل استفاده کرد. این موارد باعث می‌شوند که مخمل قیمت کمتری داشته باشد و در لباس‌های روزمره گنجانده شود. مخمل هم‌چنین یکی از لوازم دکور خانه است. از آن به عنوان پارچه لوازم داخلی، پرده، بالش، مبل و موارد دیگر استفاده می‌شود.

• پارچه جیر چیست

جیر نوعی چرم در علم پارچه شناسی به‌‌حساب می‌آید که از قسمت زیرین پوست حیوان ساخته شده و سطحی نرم به آن می‌دهد. جیر معمولا از پوست بره تهیه می‌شود، اما از انواع دیگر حیوانات از جمله بز، خوک، گوساله و آهو نیز تهیه خواهدشد.

جیر نرم‌تر و نازک‌تر است و به اندازه چرم سنتی کاملا سنگین نیست. با این حال، جیر بسیار بادوام است و به دلیل ماهیت نازکی که دارد، انعطاف پذیر بوده و می‌توان آن را به راحتی قالب‌گیری کرد. این منسوج برای کفش، ژاکت و لوازم جانبی مانند کمربند و کیف استفاده فراوان دارد.

• جین یا لی

پارچه‌ی جین یکی از نمادین‌ترین پارچه‌های جهان است. لحظه‌ای که “شلوار جین” را به زبان می‌آورید، همه اطرافیان شما می‌دانند که در مورد چه چیزی صحبت  می‌کنید. جین در سراسر مرزهای ملی و فرهنگی محبوب شده‌است. لی به نمادی از فرهنگ آمریکایی در سراسر جهان تبدیل شده.

پارچه جین در حال حاضر تنوع زیادی برای فهرست کردن دارد، و با دیگر سبک‌های پارچه و بافت ترکیب شده. زیرا طراحان به شدت برای توسعه آخرین روند مد جین تلاش کرده‌اند. این پارچه برای لباس کار انتخاب خوبی محسوب می‌شود و قیمت آن به‌صرفه است. ماندگار و بادوام خواهد بود. پارچه لی حس خنکی و راحتی دارد اما در اکثر فصول قابل استفاده است. برای تولید این منسوج آب زیادی نیز استفاده شده و در روش‌های پایدار نمی‌گنجد.

• انواع پارچه ساتن

ساتن یکی از سه بافته اصلی نساجی است که در امتداد بافت ساده و جناغی قرار دارد. در حقیقت بافت ساتن پارچه‌ای کشسان، براق، نرم و زیبا ایجاد می‌کند. این پارچه با یک سطح نرم و براق در یک طرف، با سطح کدرتر در طرف دیگر مشخص خواهد شد. این نتیجه تکنیک بافت است و تغییرات زیادی در مورد تعریف این مدل بافت وجود دارد. براق بودن این پارچه باعث شده که در لباس‌های مجلسی و شب بسیار پرکاربرد باشد. انواع روسری‌های طرح‌دار با این جنس، بسیار سبک، شیک و گران‌قیمت خواهد بود.

• لینن چیست

پارچه لینن یک پارچه طبیعی است که از الیاف گیاهی ساخته شده‌است. این پارچه از مهم‌ترین و پرکاردترین منسوجات ایران است. برای دوخت مانتو و شومیز در ایران بسیار ترندی است. از آن برای ساخت لباس، پرده، رومیزی، بالش، فرش، طناب و غیره استفاده می‌شود. لینن به دلیل تنفس، دوام و تطبیق پذیری در علم پارچه شناسی شناخته شده‌است. اگرچه مستعد چروک شدن خواهد بود اما اتو کشیدن و شستن پارچه لینن راحت است. لینن اغلب با پنبه که یکی دیگر از الیاف گیاهی ست ترکیب خواهد شد. پنبه به آن بافت نرمی می‌دهد اما خاصیت چروک پذیری آن بالا می‌رود.

آموزش پارچه شناسی در ایران

در ایران دانش پارچه شناسی را با مسعود طالاری می‌شناسیم. مسعود طالاری فارغ التحصیل رشته‌ی مهندسی نساجی در مقطع کارشناسی ارشد است. او از سال ۱۳۹۸ و هم‌زمان با تحصیل در دانشکده، به‌طور تخصصی در زمینه پارچه تحقیق و پژوهش کرده؛ استاد طالاری در این سال‌ها شیوه علمی و نوین آموزش پارچه شناسی در ایران را تأسیس کرده‌است. پس از یازده سال تجربه و مهارت، در آموزشگاه‌های معتبر به‌صورت حضوری و آنلاین تدریس می‌کند‌. اگر به آموزش اصولی نیاز دارید، می‌توانید پکیج‌های آموزشی استاد مسعود طالاری را از سایت خریداری کنید.

دانش پارچه شناسی در طراحی و دوخت لباس به‌شدت ضروری است و انواع پارچه در ایجاد تاثیرات فرمی و بصری پوشاک اهمیت دارند. این دانش به‌طور بسیار گسترده و تخصص به بررسی الیاف و ضخامت و نوع بافت می‌پردازد. با این حال ما در این مقاله به معروف‌ترین پارچه‌ها و کاربردشان اشاره کرده‌ایم. برای مطالعه دقیق در مورد تک تک منسوجات می‌توانید مجله الکا را دنبال کرده و نظرات خودتان را با ما به اشتراک بگذارید.